Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Pwynt Whitford Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar   y   3ydd   o   Dachwedd   roedd   ein   taith   o   Gwm   Ivy   i   Bwynt   Whitford   ac   yn   ôl,   taith   oedd   yn   agos   iawn   i fy   nghartref   yn   Abertawe   ond   dim   ond   mewn   pryd   nes   i   gyrraedd.   Roedd   rheswm   da,   wrth   gwrs,   ond   does dim   rhaid   egluro   ac   mae   stori   yn   aros   i   gael   ei   ddweud.   Clem   Lewis   oedd   yn   arwain   y   daith   a   gan   ei   fod   wedi treulio llawer o’i amser yn yr ardal roedd ganddo hanes diddorol i ddatgelu. Mae’n   ddigon   siŵr   bod   llawer   ohonoch   chi ddim    wedi    profi’r    pleser    o    gerdded    ar    draeth Whitford   gan   nad   yw   lonydd   cul   Gŵyr   yn   rhedeg yn   ddigon   agos.   Ond   os   edrychwch   ar   yr   OS   a darganfod    Porth    Tywyn,    symudwch    eich    bys    i lawr   i’r   De   a   gwelwch   y   traeth   hir,   dwy   filltir   a hanner,    o    Broughton    i    Bwynt    Whitford.    Efallai eich   bod   chi’n   cofio   blynyddoedd   yn   ôl   pan   oedd Bwrdd   Twristiaid   Iwerddon   yn   prysur   annog   pobl i   ymweld   â’u   gwlad   -   roedden   nhw’n   pwysleisio   ar y    traethau    hir,    gwag.    Traeth    i    chi’ch    hun!    Mae traeth   Whitford   fel   hyn   ac   er   bod   safleoedd   carafanau   yn   agos,   hyd   yn   oed   yn   yr   haf   mae   digon   o   le   i   bawb. Dewch i weld ond cadwch y gyfrinach! O’r   maes   parcio   yng   Nghwm   Ivy   aethon   ni   i’r   chwith   ac   i   fyny’r   allt,   troi   i’r   dde   wrth   eglwys   Llanmadog ac   i   lawr   y   lôn   a   dros   y   twyni   i   gyrraedd   y   gwynt ym    mae    Broughton    (Bryffton,    gyda    llaw).    Mae’r traeth   yn   draeth   agored   dros   ben.   Roedd   y   gwynt tu   ôl   i   ni,   diolch   byth,   a’r   tywod   sych   yn   nadreddu   i ffwrdd   o’n   blaenau   ni   mewn   ymdrech   diobaith   i gyrraedd   cysgod   a   thawelwch.   A   beth   sydd   yna   yn y   pellter?   Mae’n   edrych   fel   siarc   ifanc   wedi   cael   ei olchi   fyny   ar   y   traeth   ond   natur   dwyllodrus   oedd yn chwarae hen driciau arnom - dim ond cerrig! Doedd      dim      posibilrwydd      cyrraedd      y goleudy   y   tro   yma   ond   os   ydych   yn   digwydd   bod   yn gwneud   y   daith   yn   y   dyfodol   a’r   llanw   allan   mae’n   werth cerdded   dros   y   cerrig   ond   cofiwch   gadw   llygaid   ar   y llanw.   M ae ’r   goleudy   yn   bellach   nag   ydych   yn   meddwl ac   yn   dalach   hefyd.   Cafodd   ei   adeiladu   ym   1865   ac oedd    yn    gweithio    tan    1926,    erbyn    hyn    mae    wedi gwrthsefyll    moroedd    gwyllt    am    bron    can    mlynedd. Roedden    nhw’n    gwybod    sut    i    adeiladu    yn    yr    hen ddyddiau. A   phwy   yw’r   dyn   yna   efo’r   gwarfag   trwm   ar   ei gefn   a   thrybedd   dan   ei   gesail?   Wel   neb   arall   na   fy neintydd    ond    roedd    o    wedi    pasio    cyn    i    mi sylweddoli.   Cael   diwrnod   gwell   ar   ôl   treulio   pum diwrnod yn edrych ‘down in the mouth’! Dod   ar   draws   lle   cyfleus   i   gael   ein   picnic   a chael   siawns   i   stôcio   fyny   cyn   ail   hanner   y   daith. Gweld   llawer   o   biod-y-mor   yn   codi   o   ochr   y   dŵr   a chreu   siapiau   yn   yr   awyr   cyn   disgyn   unwaith   eto. Tonnau’r   môr   yn   torri   a’r   gwynt   yn   chwythu’r   crib   i greu   cesig   gwynion.   Tydi   lan   y   môr   yn   braf,   tydi bywyd yn braf! Troi   i   mewn   i’r   tir   rŵan   ac   ynys   Barges   ar ein   chwith,   mae’r   coed   yn   cynnig   cysgod   i   ni   a   dyn   ni’n   gwerthfawrogi. Mae’r   llwybr   yn   fwy   agored   rŵan   a   chyn   bo   hir   dyn   ni   wedi   cyrraedd   pen   y sarn   a   wnaeth   dioddef   oherwydd   môr   garw   dwy   flynedd   yn   ôl,   y   dŵr   wedi torri    trwodd.    Mae’r    Ymddiriedolaeth    Genedlaethol    wedi    penderfynu peidio   â’i   ail   godi   ac   mae   natur   y   rhan   sydd   yn   cael   ei   ddyfrio   dwywaith   y dydd   wedi   newid   mewn   ffordd   ddiddorol.   Mae   ymdrech   ar   waith   i   godi arian   er   mwyn   creu   pont   dros   y   bwlch   ac   ail   sefydlu’r   llwybr   troed.   Beth nesaf, codi arian i lenwi’r tyllau yn y ffyrdd? Dw i’n dweud dim! Cyrraedd   y   giât   ac   yn   ôl   ar   y   Tarmac,   o’n   blaenau   ni   yw’r   ‘peth dringo’   yn   nisgrifiad   y   daith   ond   dim   ond   pennau   i   lawr   a   phlod   sydd rhaid ac mewn dim dyma ni yn ôl at ein ceir. Diolch   yn   fawr   i   Clem   am   yr   holl   drefniadau   a’r   wybodaeth   wnaeth o rannu efo ni ar y daith. Geirfa Egluro – to Explain Annog – to encourage Pwysleisio – to emphasise Nadreddu – to snake Diobaith – no hope Twyllodrus – deceieving Gwrthsefyll – to withstand Gwarfag – rucksack Thrybedd – tripod Dan ei gesail – under his arm Piod-y-môr - oystercatchers Crib – crest Cesig gwynion – white horses Sarn - causeway
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Pwynt Whitford Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar   y   3ydd   o   Dachwedd   roedd   ein   taith   o   Gwm   Ivy   i Bwynt   Whitford   ac   yn   ôl,   taith   oedd   yn   agos   iawn   i   fy nghartref   yn   Abertawe   ond   dim   ond   mewn   pryd   nes   i gyrraedd.   Roedd   rheswm   da,   wrth   gwrs,   ond   does   dim rhaid   egluro   ac   mae   stori   yn   aros   i   gael   ei   ddweud.   Clem Lewis   oedd   yn   arwain   y   daith   a   gan   ei   fod   wedi   treulio llawer   o’i   amser   yn   yr   ardal   roedd   ganddo   hanes   diddorol i ddatgelu. Mae’n   ddigon   siŵr   bod   llawer   ohonoch   chi   ddim wedi   profi’r   pleser   o   gerdded   ar   draeth   Whitford   gan   nad yw   lonydd   cul   Gŵyr   yn   rhedeg   yn   ddigon   agos.   Ond   os edrychwch   ar   yr   OS   a   darganfod   Porth   Tywyn,   symudwch eich   bys   i   lawr   i’r   De   a   gwelwch   y   traeth   hir,   dwy   filltir   a hanner,   o   Broughton   i   Bwynt   Whitford.   Efallai   eich   bod chi’n   cofio   blynyddoedd   yn   ôl   pan   oedd   Bwrdd   Twristiaid Iwerddon    yn    prysur    annog    pobl    i    ymweld    â’u    gwlad    - roedden   nhw’n   pwysleisio   ar   y   traethau   hir,   gwag.   Traeth i    chi’ch    hun!    Mae    traeth    Whitford    fel    hyn    ac    er    bod safleoedd   carafanau   yn   agos,   hyd   yn   oed   yn   yr   haf   mae digon o le i bawb. Dewch i weld ond cadwch y gyfrinach! O’r    maes    parcio    yng    Nghwm    Ivy    aethon    ni    i’r chwith   ac   i   fyny’r   allt,   troi   i’r   dde   wrth   eglwys   Llanmadog ac   i   lawr   y   lôn   a   dros   y   twyni   i   gyrraedd   y   gwynt   ym   mae Broughton   (Bryffton,   gyda   llaw).   Mae’r   traeth   yn   draeth agored   dros   ben.   Roedd   y   gwynt   tu   ôl   i   ni,   diolch   byth,   a’r tywod   sych   yn   nadreddu   i   ffwrdd   o’n   blaenau   ni   mewn ymdrech   diobaith   i   gyrraedd   cysgod   a   thawelwch.   A   beth sydd   yna   yn   y   pellter?   Mae’n   edrych   fel   siarc   ifanc   wedi cael   ei   olchi   fyny   ar   y   traeth   ond   natur   dwyllodrus   oedd yn chwarae hen driciau arnom - dim ond cerrig! Doedd   dim   posibilrwydd   cyrraedd   y   goleudy   y   tro yma   ond   os   ydych   yn   digwydd   bod   yn   gwneud   y   daith   yn y    dyfodol    a’r    llanw    allan    mae’n    werth    cerdded    dros    y cerrig   ond   cofiwch   gadw   llygaid   ar   y   llanw.   M ae ’r   goleudy yn    bellach    nag    ydych    yn    meddwl    ac    yn    dalach    hefyd. Cafodd    ei    adeiladu    ym    1865    ac    oedd    yn    gweithio    tan 1926,   erbyn   hyn   mae   wedi   gwrthsefyll   moroedd   gwyllt am    bron    can    mlynedd.    Roedden    nhw’n    gwybod    sut    i adeiladu yn yr hen ddyddiau. A   phwy   yw’r   dyn   yna   efo’r   gwarfag   trwm   ar   ei   gefn a   thrybedd   dan   ei   gesail?   Wel   neb   arall   na   fy   neintydd ond   roedd   o   wedi   pasio   cyn   i   mi   sylweddoli.   Cael   diwrnod gwell   ar   ôl   treulio   pum   diwrnod   yn   edrych   ‘down   in   the mouth’! Dod   ar   draws   lle   cyfleus   i   gael   ein   picnic   a   chael siawns   i   stôcio   fyny   cyn   ail   hanner   y   daith.   Gweld   llawer   o biod-y-mor   yn   codi   o   ochr   y   dŵr   a   chreu   siapiau   yn   yr awyr   cyn   disgyn   unwaith   eto.   Tonnau’r   môr   yn   torri   a’r gwynt   yn   chwythu’r   crib   i   greu   cesig   gwynion.   Tydi   lan   y môr yn braf, tydi bywyd yn braf! Troi    i    mewn    i’r    tir    rŵan    ac    ynys    Barges    ar    ein chwith,    mae’r    coed    yn    cynnig    cysgod    i    ni    a    dyn    ni’n gwerthfawrogi.   Mae’r   llwybr   yn   fwy   agored   rŵan   a   chyn bo   hir   dyn   ni   wedi   cyrraedd   pen   y   sarn   a   wnaeth   dioddef oherwydd   môr   garw   dwy   flynedd   yn   ôl,   y   dŵr   wedi   torri trwodd.      Mae’r      Ymddiriedolaeth      Genedlaethol      wedi penderfynu   peidio   â’i   ail   godi   ac   mae   natur   y   rhan   sydd yn   cael   ei   ddyfrio   dwywaith   y   dydd   wedi   newid   mewn ffordd   ddiddorol.   Mae   ymdrech   ar   waith   i   godi   arian   er mwyn   creu   pont   dros   y   bwlch   ac   ail   sefydlu’r   llwybr   troed. Beth   nesaf,   codi   arian   i   lenwi’r   tyllau   yn   y   ffyrdd?   Dw   i’n dweud dim! Cyrraedd   y   giât   ac   yn   ôl   ar   y   Tarmac,   o’n   blaenau ni   yw’r   ‘peth   dringo’   yn   nisgrifiad   y   daith   ond   dim   ond pennau   i   lawr   a   phlod   sydd   rhaid   ac   mewn   dim   dyma   ni yn ôl at ein ceir. Diolch   yn   fawr   i   Clem   am   yr   holl   drefniadau   a’r wybodaeth wnaeth o rannu efo ni ar y daith. Geirfa Egluro – to Explain Annog – to encourage Pwysleisio – to emphasise Nadreddu – to snake Diobaith – no hope Twyllodrus – deceieving Gwrthsefyll – to withstand Gwarfag – rucksack Thrybedd – tripod Dan ei gesail – under his arm Piod-y-môr - oystercatchers Crib – crest Cesig gwynion – white horses Sarn - causeway