Gydangilydd.cymru
Efailwen a Llandissilio Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar   ôl   sbel   go   dda   o   dywydd   sych   a   heulog   go   brin   y   bydda   ni’n   gorfod   slopio   trwy’r   mwd   heddiw.   Dim ond   chwe   milltir   oedd   hyd   y   daith   a’r   disgrifiad   oedd   -   hawdd.   Beth   oedd   i’w   hofni?   Roedd   llawer   wedi   troi fyny   ym   maes   parcio   Caffi   Beca   i   fwynhau’r   daith   -   mi   wnes   i   gyfri   35   ond   gall   y   nifer   fod   yn   uwch   oherwydd tydi aelodau Cymdeithas Edward Llwyd ddim yn aros yn llonydd. Doedd   pethau   ddim   yn   llonydd   yma   ar   y   13eg   o   Fai   1839   chwaith   achos   yma,   yn   Efailwen   cafodd   y tollborth   cyntaf   ei   ddinistrio   gan   Rebeca   a’i   merched.   Un   digwyddiad   ar   un   noson   ac   o   hynny   ymlaen   doedd dim   un   tollborth   yn   ddiogel   rhag   y   terfysgwyr,   roedd   y   werin   bobl   wedi   codi   yn   erbyn   annhegwch   eu sefyllfa. Felly'r peth cyntaf i ni wneud oedd ymweld â’r gofeb ar ochr y ffordd. Troi   i’r   gorllewin   wedyn   a   dilyn   lôn   trwy   fuarth   fferm   ac   i   lawr   tuag   at   leoliad   Chwarel   Glyngwyn.   Dim cweit   mor   gynhyrchiol   â   chwareli’r   gogledd   ond,   i’r   ardal,   yn   holl   bwysig.   Ymlaen   trwy’r   coed   at   hen   eglwys   y Bedyddwyr, Rhydwilym a wnaeth ddathlu 350 mlynedd o fodolaeth llynedd. Mae’r   eglwys   ar   bwys   yr   afon   Cleddau   Du   ac   wrth   i   mi   eistedd   wrth   ei   hochr   yn   bwyta   brechdanau welais siglen lwyd yn cael hwyl a sbri yn neidio o un garreg i’r llall. Egwyl   drosodd   a   cherdded   trwy’r   coed   a   mwynhau   gwyrddni   glân   y   gwanwyn   tan   i   ni   gyrraedd   Vicar’s Mill   ble   roedd   rhyd   yn   digwydd   bod.   Rees,   ein   tywysydd,   yn   dweud   wrthon   ni   i   gyd   i   gymryd   y   cyfle   i   olchi’n esgidiau   ac   yn   ein   sicrhau   y   bydden   ni’n   gwybod   pam   nes   ymlaen.   Erbyn   hyn   oedd   y   rai   â   GPS   yn   cael   eu holi   faint   o   filltiroedd   oedd   wedi   bod   a   faint   mwy   oedd   dal   i   fod.   Bron   chwe   milltir   oedd   ateb   i’r   cyntaf   a   dwy filltir   mwy   oedd   yr   ateb   i’r   ail,   hyn   i   gyd   yn   teimlo’n   rhy   heriol   i’n   coesau   blinedig.   Roedd   y   daith   wedi cynnwys   llawer   o   ddringo   ac   roedd   haul   y   prynhawn   cynnar   yn   anghyfforddus   o   boeth.   Ar   ben   allt   serth   ar gyrion   Lladissilio   cawsom   gysgod   yn   fynwent   yr   eglwys,   rhai   ohonom   mor   lwcus   o   gael   sedd   yn   y   cyntedd. Wedyn   daeth   si   ar   led   bod   bws   Jones   o   Login   ar   y   ffordd   i’n   hachub.   Neb   yn   credu’r   peth   wrth   gwrs   ond   yna, tu allan i’r eglwys roedd y bws, yn lân tu allan ac yn lân tu fewn. Dyna pam roedd rhaid glanhau ein ‘sgidiau! Roedd   hyn   wedi   cael   ei   drefnu   o   flaen   llaw   ac   roedd   ein   coesau   blinedig   wir   wedi   cael   eu   tynnu. Creulon ynte! Ond ar yr un pryd yn garedig dros ben! Mewn   dim   o   amser   roedd   Caffi   Beca   yn   llawn   dop   a’r   merched   yn   gweithio’n   galed   i   leddfu   ein   syched. A do! aeth y lasiad o Tango lawr yn dda! Diolch   i   Rees   am   yr   holl   waith   baratoi,   am   daith   heriol   ond   diddorol   ac   un   a   lenwodd   pawb   gyda hunan    balchder    am    eu    dyfalbarhad    mewn    amgylchiadau    heriol    ar    adegau.    Diolch    i    35    a    mwy    o    gyd gerddwyr am eu cwmni da fel arfer. Geirfa Tollborth – toll gate Terfysgwyr – rioters Cofeb – memorial stone Cynhyrchiol – productive Bodolaeth – existence Siglen llwyd – grey wagtail Gwyrddni glân – clean green Rhyd – ford Cyntedd – porch Si ar led – a rumour going round
Gydangilydd.cymru
Efailwen a Llandissilio Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar   ôl   sbel   go   dda   o   dywydd   sych   a   heulog   go   brin   y bydda   ni’n   gorfod   slopio   trwy’r   mwd   heddiw.   Dim   ond chwe   milltir   oedd   hyd   y   daith   a’r   disgrifiad   oedd   -   hawdd. Beth    oedd    i’w    hofni?    Roedd    llawer    wedi    troi    fyny    ym maes   parcio   Caffi   Beca   i   fwynhau’r   daith   -   mi   wnes   i   gyfri 35   ond   gall   y   nifer   fod   yn   uwch   oherwydd   tydi   aelodau Cymdeithas Edward Llwyd ddim yn aros yn llonydd. Doedd   pethau   ddim   yn   llonydd   yma   ar   y   13eg   o   Fai 1839   chwaith   achos   yma,   yn   Efailwen   cafodd   y   tollborth cyntaf     ei     ddinistrio     gan     Rebeca     a’i     merched.     Un digwyddiad   ar   un   noson   ac   o   hynny   ymlaen   doedd   dim un   tollborth   yn   ddiogel   rhag   y   terfysgwyr,   roedd   y   werin bobl   wedi   codi   yn   erbyn   annhegwch   eu   sefyllfa.   Felly'r peth   cyntaf   i   ni   wneud   oedd   ymweld   â’r   gofeb   ar   ochr   y ffordd. Troi   i’r   gorllewin   wedyn   a   dilyn   lôn   trwy   fuarth   fferm ac   i   lawr   tuag   at   leoliad   Chwarel   Glyngwyn.   Dim   cweit mor   gynhyrchiol   â   chwareli’r   gogledd   ond,   i’r   ardal,   yn   holl bwysig.   Ymlaen   trwy’r   coed   at   hen   eglwys   y   Bedyddwyr, Rhydwilym   a   wnaeth   ddathlu   350   mlynedd   o   fodolaeth llynedd. Mae’r   eglwys   ar   bwys   yr   afon   Cleddau   Du   ac   wrth   i mi   eistedd   wrth   ei   hochr   yn   bwyta   brechdanau   welais siglen   lwyd   yn   cael   hwyl   a   sbri   yn   neidio   o   un   garreg   i’r llall. Egwyl   drosodd   a   cherdded   trwy’r   coed   a   mwynhau gwyrddni   glân   y   gwanwyn   tan   i   ni   gyrraedd   Vicar’s   Mill   ble roedd    rhyd    yn    digwydd    bod.    Rees,    ein    tywysydd,    yn dweud   wrthon   ni   i   gyd   i   gymryd   y   cyfle   i   olchi’n   esgidiau ac   yn   ein   sicrhau   y   bydden   ni’n   gwybod   pam   nes   ymlaen. Erbyn    hyn    oedd    y    rai    â    GPS    yn    cael    eu    holi    faint    o filltiroedd   oedd   wedi   bod   a   faint   mwy   oedd   dal   i   fod. Bron   chwe   milltir   oedd   ateb   i’r   cyntaf   a   dwy   filltir   mwy oedd   yr   ateb   i’r   ail,   hyn   i   gyd   yn   teimlo’n   rhy   heriol   i’n coesau   blinedig.   Roedd   y   daith   wedi   cynnwys   llawer   o ddringo      ac      roedd      haul      y      prynhawn      cynnar      yn anghyfforddus    o    boeth.    Ar    ben    allt    serth    ar    gyrion Lladissilio    cawsom    gysgod    yn    fynwent    yr    eglwys,    rhai ohonom   mor   lwcus   o   gael   sedd   yn   y   cyntedd.   Wedyn daeth   si   ar   led   bod   bws   Jones   o   Login   ar   y   ffordd   i’n hachub.   Neb   yn   credu’r   peth   wrth   gwrs   ond   yna,   tu   allan i’r   eglwys   roedd   y   bws,   yn   lân   tu   allan   ac   yn   lân   tu   fewn. Dyna pam roedd rhaid glanhau ein ‘sgidiau! Roedd   hyn   wedi   cael   ei   drefnu   o   flaen   llaw   ac   roedd ein   coesau   blinedig   wir   wedi   cael   eu   tynnu.   Creulon   ynte! Ond ar yr un pryd yn garedig dros ben! Mewn   dim   o   amser   roedd   Caffi   Beca   yn   llawn   dop a’r   merched   yn   gweithio’n   galed   i   leddfu   ein   syched.   A   do! aeth y lasiad o Tango lawr yn dda! Diolch   i   Rees   am   yr   holl   waith   baratoi,   am   daith heriol   ond   diddorol   ac   un   a   lenwodd   pawb   gyda   hunan balchder   am   eu   dyfalbarhad   mewn   amgylchiadau   heriol ar   adegau.   Diolch   i   35   a   mwy   o   gyd   gerddwyr   am   eu cwmni da fel arfer. Geirfa Tollborth – toll gate Terfysgwyr – rioters Cofeb – memorial stone Cynhyrchiol – productive Bodolaeth – existence Siglen llwyd – grey wagtail Gwyrddni glân – clean green Rhyd – ford Cyntedd – porch Si ar led – a rumour going round