Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Llyn Syfaddan Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Amser maith yn ôl, cyn amser eich Teidiau a’ch Neiniau mi wnaeth dyn pwysig grwydro o gwmpas Cymru efo’i Archesgob. Na, doedden nhw ddim ar wyliau, roedd rheswm pwysig am y daith achos roedden nhw’n pregethu’r Groes, hynny yw yn codi byddin i greu’r Drydedd Groesgad. Chi’n gweld roedd Saladin wedi cipio’r Wlad Sanctaidd ac roedd rhaid i bob gwlad Gristnogol wneud ymdrech fawr i gael gwared ohono fo a’i filwyr. Stori arall ydy hwnnw, stori bwysig wrth gwrs ond y dyn oedd yn tywys yr archesgob o gwmpas Cymru sydd yn bwysig i ni heddiw, ei enw oedd Gerallt Gymro. Yn ffodus i ni roedd ganddo fo ddiddordeb ym mhob peth o’i gwmpas ac yn hoffi ysgrifennu, Mae ei lyfr dal ar gael er yn ôl yn 1188 wnaeth o gasglu llawer o’r manylion sydd yn y llyfr. Yn ddiamau heb Gerallt y bydd llawer o’n hen straeon wedi mynd ar goll. Enw’r llyfr yw ‘The Journey through Wales, The Description of Wales.’ Beth bynnag mi oedd gan Gerallt stori am Lyn Syfaddan ac mae’n mynd fel hyn:- Un diwrnod roedd Gruffudd ap Rhys ap Tewdwr yn dychwelyd o Lys y Brenin yng nghwmni Milo, Iarll Henffordd a Payn FitzJohn ac yn digwydd mynd heibio Llyn Syfaddan. Roedd Milo yn pryfocio Gruffudd am ei linell i uchelwyr Cymru ac yn cyfeirio at hen stori am yr adar o gwmpas Llyn Syfaddan. Yn ôl yr hanes dim ond gwir berchennog y tir oedd yn gallu cael yr adar i ganu wrtho. Yn y diwedd mi wnaeth Gruffudd herio'r ddau wrth ddweud “Gan mai chi sydd erbyn hyn yn rheoli’r wlad pam na wnewch chi gael nhw i ganu?” Aeth Milo yn gyntaf ond er ei ymdrechion doth dim sŵn o gegau’r adar. Tro Payn rŵan ond er ei holl ymdrechion ni wnaeth yr adar ganu. Mi wnaeth Gruffudd ddisgyn oddi ar ei geffyl a gorwedd wyneb i lawr ar y llawr ac aros yna, wedyn eistedd i fyny a chodi ei freichiau i’r awyr a dechrau gweddïo a gofyn i Ddyw i roi gorchymyn i’r adar canu. Roedd eiliadau o ddistawrwydd tan yn sydyn mi wnaeth yr holl adar godi o’r dŵr i’r awyr a chanu dros y lle i gyd. Wel roedd hynny yn rhoi neges go gryf i’r Normaniaid ond doedd! Ac mae’n rhaid i mi ddweud pan nes i gyrraedd Llyn Syfaddan ar gyfer ein taith gerdded Dydd Sadwrn roedd yr adar dal yn yr awyr ac yn canu’n hapus bod Cymru, er gwaethaf bawb a phopeth ‘Yma o Hyd!’ Roedd y diwrnod yn braf, bron heb gwmwl yn yr awyr a phopeth yn addawol. John Harri oedd ein harweinydd ac roedden ni’n 14 yn gyfan gwbl. Tipyn bach o wybodaeth oddi wrth John - a oeddech chi’n gwybod mai Llyn Syfaddan yw’r llyn naturiol mwyaf yn ne Cymru? A gan fod ni yng nghanol Cwpan y Byd allaf i ddweud wrthoch chi bod y llyn mor fawr allech chi foddi 400 meysydd pêl droed ynddi! Pwy fysa’n meddwl? Ffwrdd â ni trwy’r caeau, heibio’r dynion yn ymarfer karate a’r dyn oedd yn astudio ei lawlyfr am sut i weithio’r drôn, gweld llawer o fursennod yn hedfan yn gyflym trwy’r blodau, ambell i bili-pala hefyd. Mae popeth yn digwydd fan hyn! Roedd olion sychder ym mhob man - annisgwyl yng Nghymru! Roedden ni ar y ffordd i eglwys Llangasty ym mhen draw’r llyn ond cyn hynny roedd rhaid gwneud gwyriad i weld y guddfan adar a dyma ni yn difaru nad oedden ni wedi cael ein dogn arferol o law achos roedd dŵr y llyn yn bell i ffwrdd, er hynny roedd digon o adar. Efo’r haul yn codi yn yr awyr a thymheredd y diwrnod yn codi wnaethon ni gyrraedd yr eglwys a chael y siawns i eistedd yn dawel er mwyn i’n llygaid dod i arfer a’r tywyllwch, nid yw eglwys Llangasty yn un llawn golau o gwbl. Ond roedd rhaid mynd ymlaen achos roedd mwy i’w weld cyn i ni gael bwyd. Croesi trwy gaeau tan gyrraedd Mawr, yn honedig yn dyddio’n ôl at 1093. Braf iawn oedd edrych dros y wal a gweld yn holl lysiau a ffrwyth yn tyfu yn yr ardd a byrddau ble roedd pobl nad oedd ar daith Cymdeithas Edward Llwyd yn gallu ymlacio, bwyta ac yfed. Roedd amser i ni aros am sbel i glywed Olwen yn dweud dipyn o hanes y lle, mawr ddiolch iddi. Doedd dim llawer o ffordd i fynd cyn cyrraedd ein lle picnic - tu allan i Neuadd Pentref Llangasty. Mi oedd dau fwrdd yna ac felly digon o le i 12 eistedd yn gyfforddus, hyn i gyd yn dangos pa mor ddiymhongar yw John Harri yn amlwg yn teimlo roedd dau fwrdd yn ddigon ac 14 wedi troi i fyny! Roedd golygfa wych o’r llyn o fan hyn. Roedd hen lwybr ceffyl i ni gerdded rŵan a debyg iawn roedd ambell i geffyl wedi mynd ar goll yn y tyfiant ond efo’n breichiau yn uchel yn yr awyr mi wnaeth pob un ohonon ni gyrraedd yr ochr arall yn ddiogel. Cerdded yn ôl trwy’r caeau tuag at y llyn a throi i’r chwith tuag at y man cychwyn, dyn y drôn a’r dynion karate wedi hen fynd erbyn hyn. Amser i ni ymweld â’r crannog a dysgu am hanes ein cyndeidiau o’r dyddiau pell yn ôl. Diwrnod difyr iawn a diolch yn fawr i John am drefnu popeth mor dda, hyd yn oed y tywydd. Diolch yn fawr i bawb am y cwmni a’r sgyrsiau difyr. Hwyl tan y tro nesaf!
Geirfa Pregethu’r Groes - to preach the Cross Trydedd groesgad - third crusade Gwlad Sanctaidd - Holy Land Yn ddiamau - doubtless Llyn Syfaddan - Llangorse Lake Llys y Brenin - the King’s Court Iarll Henffordd - Earl of Hereford Pryfocio - to provoke Perchennog - owner Herio - to challenge Ymdrechion - efforts Gorchymyn - to order Distawrwydd - silence Addawol - promising Astudio ei lawlyfr - studying his handbook Mursennod - dragonflies Cuddfan adar - bird hide Dogn arferol - usual ration Tymheredd - temperature Honedig - alleged Diymhongar - humble Tyfiant - growth
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Llyn Syfaddan Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Amser maith yn ôl, cyn amser eich Teidiau a’ch Neiniau mi wnaeth dyn pwysig grwydro o gwmpas Cymru efo’i Archesgob. Na, doedden nhw ddim ar wyliau, roedd rheswm pwysig am y daith achos roedden nhw’n pregethu’r Groes, hynny yw yn codi byddin i greu’r Drydedd Groesgad. Chi’n gweld roedd Saladin wedi cipio’r Wlad Sanctaidd ac roedd rhaid i bob gwlad Gristnogol wneud ymdrech fawr i gael gwared ohono fo a’i filwyr. Stori arall ydy hwnnw, stori bwysig wrth gwrs ond y dyn oedd yn tywys yr archesgob o gwmpas Cymru sydd yn bwysig i ni heddiw, ei enw oedd Gerallt Gymro. Yn ffodus i ni roedd ganddo fo ddiddordeb ym mhob peth o’i gwmpas ac yn hoffi ysgrifennu, Mae ei lyfr dal ar gael er yn ôl yn 1188 wnaeth o gasglu llawer o’r manylion sydd yn y llyfr. Yn ddiamau heb Gerallt y bydd llawer o’n hen straeon wedi mynd ar goll. Enw’r llyfr yw ‘The Journey through Wales, The Description of Wales.’ Beth bynnag mi oedd gan Gerallt stori am Lyn Syfaddan ac mae’n mynd fel hyn:- Un diwrnod roedd Gruffudd ap Rhys ap Tewdwr yn dychwelyd o Lys y Brenin yng nghwmni Milo, Iarll Henffordd a Payn FitzJohn ac yn digwydd mynd heibio Llyn Syfaddan. Roedd Milo yn pryfocio Gruffudd am ei linell i uchelwyr Cymru ac yn cyfeirio at hen stori am yr adar o gwmpas Llyn Syfaddan. Yn ôl yr hanes dim ond gwir berchennog y tir oedd yn gallu cael yr adar i ganu wrtho. Yn y diwedd mi wnaeth Gruffudd herio'r ddau wrth ddweud “Gan mai chi sydd erbyn hyn yn rheoli’r wlad pam na wnewch chi gael nhw i ganu?” Aeth Milo yn gyntaf ond er ei ymdrechion doth dim sŵn o gegau’r adar. Tro Payn rŵan ond er ei holl ymdrechion ni wnaeth yr adar ganu. Mi wnaeth Gruffudd ddisgyn oddi ar ei geffyl a gorwedd wyneb i lawr ar y llawr ac aros yna, wedyn eistedd i fyny a chodi ei freichiau i’r awyr a dechrau gweddïo a gofyn i Ddyw i roi gorchymyn i’r adar canu. Roedd eiliadau o ddistawrwydd tan yn sydyn mi wnaeth yr holl adar godi o’r dŵr i’r awyr a chanu dros y lle i gyd. Wel roedd hynny yn rhoi neges go gryf i’r Normaniaid ond doedd! Ac mae’n rhaid i mi ddweud pan nes i gyrraedd Llyn Syfaddan ar gyfer ein taith gerdded Dydd Sadwrn roedd yr adar dal yn yr awyr ac yn canu’n hapus bod Cymru, er gwaethaf bawb a phopeth ‘Yma o Hyd!’ Roedd y diwrnod yn braf, bron heb gwmwl yn yr awyr a phopeth yn addawol. John Harri oedd ein harweinydd ac roedden ni’n 14 yn gyfan gwbl. Tipyn bach o wybodaeth oddi wrth John - a oeddech chi’n gwybod mai Llyn Syfaddan yw’r llyn naturiol mwyaf yn ne Cymru? A gan fod ni yng nghanol Cwpan y Byd allaf i ddweud wrthoch chi bod y llyn mor fawr allech chi foddi 400 meysydd pêl droed ynddi! Pwy fysa’n meddwl? Ffwrdd â ni trwy’r caeau, heibio’r dynion yn ymarfer karate a’r dyn oedd yn astudio ei lawlyfr am sut i weithio’r drôn, gweld llawer o fursennod yn hedfan yn gyflym trwy’r blodau, ambell i bili-pala hefyd. Mae popeth yn digwydd fan hyn! Roedd olion sychder ym mhob man - annisgwyl yng Nghymru! Roedden ni ar y ffordd i eglwys Llangasty ym mhen draw’r llyn ond cyn hynny roedd rhaid gwneud gwyriad i weld y guddfan adar a dyma ni yn difaru nad oedden ni wedi cael ein dogn arferol o law achos roedd dŵr y llyn yn bell i ffwrdd, er hynny roedd digon o adar. Efo’r haul yn codi yn yr awyr a thymheredd y diwrnod yn codi wnaethon ni gyrraedd yr eglwys a chael y siawns i eistedd yn dawel er mwyn i’n llygaid dod i arfer a’r tywyllwch, nid yw eglwys Llangasty yn un llawn golau o gwbl. Ond roedd rhaid mynd ymlaen achos roedd mwy i’w weld cyn i ni gael bwyd. Croesi trwy gaeau tan gyrraedd Mawr, yn honedig yn dyddio’n ôl at 1093. Braf iawn oedd edrych dros y wal a gweld yn holl lysiau a ffrwyth yn tyfu yn yr ardd a byrddau ble roedd pobl nad oedd ar daith Cymdeithas Edward Llwyd yn gallu ymlacio, bwyta ac yfed. Roedd amser i ni aros am sbel i glywed Olwen yn dweud dipyn o hanes y lle, mawr ddiolch iddi. Doedd dim llawer o ffordd i fynd cyn cyrraedd ein lle picnic - tu allan i Neuadd Pentref Llangasty. Mi oedd dau fwrdd yna ac felly digon o le i 12 eistedd yn gyfforddus, hyn i gyd yn dangos pa mor ddiymhongar yw John Harri yn amlwg yn teimlo roedd dau fwrdd yn ddigon ac 14 wedi troi i fyny! Roedd golygfa wych o’r llyn o fan hyn. Roedd hen lwybr ceffyl i ni gerdded rŵan a debyg iawn roedd ambell i geffyl wedi mynd ar goll yn y tyfiant ond efo’n breichiau yn uchel yn yr awyr mi wnaeth pob un ohonon ni gyrraedd yr ochr arall yn ddiogel. Cerdded yn ôl trwy’r caeau tuag at y llyn a throi i’r chwith tuag at y man cychwyn, dyn y drôn a’r dynion karate wedi hen fynd erbyn hyn. Amser i ni ymweld â’r crannog a dysgu am hanes ein cyndeidiau o’r dyddiau pell yn ôl. Diwrnod difyr iawn a diolch yn fawr i John am drefnu popeth mor dda, hyd yn oed y tywydd. Diolch yn fawr i bawb am y cwmni a’r sgyrsiau difyr. Hwyl tan y tro nesaf!
Geirfa Pregethu’r Groes - to preach the Cross Trydedd groesgad - third crusade Gwlad Sanctaidd - Holy Land Yn ddiamau - doubtless Llyn Syfaddan - Llangorse Lake Llys y Brenin - the King’s Court Iarll Henffordd - Earl of Hereford Pryfocio - to provoke Perchennog - owner Herio - to challenge Ymdrechion - efforts Gorchymyn - to order Distawrwydd - silence Addawol - promising Astudio ei lawlyfr - studying his handbook Mursennod - dragonflies Cuddfan adar - bird hide Dogn arferol - usual ration Tymheredd - temperature Honedig - alleged Diymhongar - humble Tyfiant - growth