Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Dolennau Cyswllt Atyniadau Ymlaen Ymlaen Yn ôl Yn ôl
Ystradowen – Dathlu’r 40 Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar y 14eg o Orffennaf 2018 mi wnaeth llond maes parcio o Gymry brwd gasglu ger parc Ystradowen er mwyn ail gerdded taith gyntaf Cymdeithas Edward Llwyd 40 mlynedd yn ôl. Yn ein plith oedd Alun Wyn Bevan a Ceri Thomas (ysgrifennydd aelodaeth a thrysorydd cyntaf Y Gymdeithas). Braf iawn eu gweld achos roedden nhw ar y daith gyntaf. Mae’n siŵr roedd eu calonnau nhw yn llawn balchder bod y daith syml, ddiymhongar hwnnw wedi datblygu i fod yn fudiad mor fawr a phwysig i’n cenedl. Roedden ni’n falch iawn i groesawu Iona, Cadeiryddes y Gymdeithas a’i ffrind Mair a oedd wedi dod yr holl ffordd o Lanrwst i fod efo ni. Roedd rhaid tynnu llun wrth gwrs, ond sut i gael pawb i mewn, diolch byth nid fi cafodd y cyfrifoldeb! Ffwrdd a ni i lawr ffordd gul at bont dros yr afon Twrch a chasglu yng ngheg llwybr yr hen reilffordd a oedd yn dilyn yr afon. Dyma le cawsom dipyn o wybodaeth oddi wrth Liz. Doth fan mawr Yodel i stop wrth ein hochr a gofynnodd y gyrrwr os allwn ni symud er mwyn iddo fynd heibio. Mi wnaeth rywun ddweud wrtho yn reit barchus y bydd o’n cael gwell hwyl tasa fo’n mynd i fyny ‘r ffordd. Wel, “If you can help somebody ....” ynte! Cyn bo hir cyrhaeddom ni llecyn agored ar lan yr afon ac roedd gen i syniad reit gryf o ‘deja vu’, methu deall. Wedyn sylweddolais fod i wedi gwneud y daith o’r blaen ond wedi dechrau o Gwm Twrch. O leiaf y tro yma fydda i’n annhebygol o fynd ar goll! Cyrraedd pont dros yr afon ac Arwel Michael yn esbonio pam nad oedd y bont a thrac y rheilffordd yn fwy syth. Os oedd trên yn cyrraedd y bont yn rhy gyflym ac allan o reolaeth mi fydd y wagenni yn diweddaru yn yr afon yn hytrach na dinistrio’r bont. Llawer rhatach i gael y wagenni allan o’r afon na rhoi stop i’r gwaith tra oedd pont arall yn cael ei adeiladu! Call ynte! A dyma ni wedyn wedi cyrraedd gweddillion y gweithle, odyn calch sylweddol a simdde dal, un o’r ddau oedd ar y safle yn wreiddiol. Mae’n bwysig bod olion ein hen ddiwydiannau yn aros neu bydd ein hanes yn atgof. Roedd hysbysfwrdd yn dangos llun o sut oedd pethau. Lle prysur dros ben ond erbyn hyn yn llecyn tawel a dim ond yr afon, adar ac ambell i ddafad i dorri’r distawrwydd. Braf iawn. Ond does dim amser i aros fan hyn mae yna daith i gwblhau felly dewch hogiau a gennod, ymlaen a ni! Heibio adfeilion hen fferm Cyllie a thipyn o ddringo tan i ni gyrraedd trac yn mynd i’r dde. Dyma le oedd siawns i rai cwtogi’r daith a throi am adref ac ar ôl dweud ein ffárweliau ac edrych ymlaen at eu gweld nhw eto yn y dyfodol aethon ni ymlaen i ddilyn yr afon unwaith eto. Er roedden ni’n agos iawn at yr afon roedd yr afon yn bell i ffwrdd, roedden ni’n cerdded wrth ochr y ceunant a’r afon yn bell oddi tannom yn cuddio yn y coed. Ar lwybr cul roedd rhaid i ni gerdded un ar ôl y llall, ac roedden ni mewn byd hollol wahanol i’r byd dydd Llun i ddydd Gwener arferol. Roedd pob cornel yn arwain at olygfa eang a newydd. Dim ond canran bach iawn o’r boblogaeth sydd yn cael y fraint i flasu’r fath deimlad, am hynny mae diolch i’r grŵp bychan a wnaeth gerdded yr un llwybr 40 mlynedd yn ôl!. Mae’r afon yn fwy gweladwy erbyn hyn a hen gorlannau i’w gweld yn bell islaw ar ochr yr afon a hen fferm Dorwen i’w weld yn y pellter. Ond erbyn hyn mae pobl yn dechrau meddwl am eu cinio a dyma ni yn anelu at ben Derlwyn Isaf. Mae cymylau gwyn wlân cotwm wedi datblygu yn yr awyr i roi cysgod croesawgar i ni pob hyn a hyn. Mor braf oedd ymlacio a gweld tirlyn Cymru o’n cwmpas ond mae amser yn tueddu carlamu ymlaen heb i rywun sylweddoli. Mi wnaeth Eirian benderfynu o achos y diffyg amser a’r gwres troi yn ôl am Ystradowen. Dyma ni yn dilyn ffordd yr hen dramffordd trwy erwau o blu’r gweinydd i gyrraedd y lôn garw uwchben y gwaith galch. Mewn dim o amser roedden ni’n ôl wrth y ceir, pawb llawn balchder o orffen y daith bwysig yma. Cyn y diolchiadau arferol a chawn ni roi diolch mawr i Dafydd Dafis a’r teithwyr cyntaf a wnaeth y daith yna 40 mlynedd yn ôl. Hebddyn nhw bydd ein hiaith yn wannach a’n Sadyrnau yn llawer llai pleserus a chymdeithasol. Diolch i Eirian am yr holl waith paratoi ac am rannu ei wybodaeth am yr ardal yma sydd mor agos at ei galon.
Geirfa Balchder - pride Diymhongar - humble Llecyn - a spot, place Annhebygol - unlikely Gweddillion - remains Gweithle - site (working site) Odyn calch - lime kiln Simdde dal - tall chimney Diwydiant - Industry Hysbysfwrdd - information board Adfeilion - remains Cwtogi - to cut, shorten Ceunant - ravine, gorge Oddi tannom - below us Canran bach - a small percentage Gweladwy - visible Corlan (nau) - sheep fold(s) Gwlân cotwm - cotton wool Tramffordd - tramway Erwau - acres Plu’r gweinydd - cotton grass Lon garw - rough lane Gwaith galch - limeworks
Gydangilydd.cymru Cartref Amdanaf Blasu Cymru Amrywiaeth Atyniadau Yn ôl Ymlaen Yn ôl Ymlaen
Ystradowen – Dathlu’r 40 Un o deithiau Cymdeithas Edward Llwyd Ar y 14eg o Orffennaf 2018 mi wnaeth llond maes parcio o Gymry brwd gasglu ger parc Ystradowen er mwyn ail gerdded taith gyntaf Cymdeithas Edward Llwyd 40 mlynedd yn ôl. Yn ein plith oedd Alun Wyn Bevan a Ceri Thomas (ysgrifennydd aelodaeth a thrysorydd cyntaf Y Gymdeithas). Braf iawn eu gweld achos roedden nhw ar y daith gyntaf. Mae’n siŵr roedd eu calonnau nhw yn llawn balchder bod y daith syml, ddiymhongar hwnnw wedi datblygu i fod yn fudiad mor fawr a phwysig i’n cenedl. Roedden ni’n falch iawn i groesawu Iona, Cadeiryddes y Gymdeithas a’i ffrind Mair a oedd wedi dod yr holl ffordd o Lanrwst i fod efo ni. Roedd rhaid tynnu llun wrth gwrs, ond sut i gael pawb i mewn, diolch byth nid fi cafodd y cyfrifoldeb! Ffwrdd a ni i lawr ffordd gul at bont dros yr afon Twrch a chasglu yng ngheg llwybr yr hen reilffordd a oedd yn dilyn yr afon. Dyma le cawsom dipyn o wybodaeth oddi wrth Liz. Doth fan mawr Yodel i stop wrth ein hochr a gofynnodd y gyrrwr os allwn ni symud er mwyn iddo fynd heibio. Mi wnaeth rywun ddweud wrtho yn reit barchus y bydd o’n cael gwell hwyl tasa fo’n mynd i fyny ‘r ffordd. Wel, “If you can help somebody ....” ynte! Cyn bo hir cyrhaeddom ni llecyn agored ar lan yr afon ac roedd gen i syniad reit gryf o ‘deja vu’, methu deall. Wedyn sylweddolais fod i wedi gwneud y daith o’r blaen ond wedi dechrau o Gwm Twrch. O leiaf y tro yma fydda i’n annhebygol o fynd ar goll! Cyrraedd pont dros yr afon ac Arwel Michael yn esbonio pam nad oedd y bont a thrac y rheilffordd yn fwy syth. Os oedd trên yn cyrraedd y bont yn rhy gyflym ac allan o reolaeth mi fydd y wagenni yn diweddaru yn yr afon yn hytrach na dinistrio’r bont. Llawer rhatach i gael y wagenni allan o’r afon na rhoi stop i’r gwaith tra oedd pont arall yn cael ei adeiladu! Call ynte! A dyma ni wedyn wedi cyrraedd gweddillion y gweithle, odyn calch sylweddol a simdde dal, un o’r ddau oedd ar y safle yn wreiddiol. Mae’n bwysig bod olion ein hen ddiwydiannau yn aros neu bydd ein hanes yn atgof. Roedd hysbysfwrdd yn dangos llun o sut oedd pethau. Lle prysur dros ben ond erbyn hyn yn llecyn tawel a dim ond yr afon, adar ac ambell i ddafad i dorri’r distawrwydd. Braf iawn. Ond does dim amser i aros fan hyn mae yna daith i gwblhau felly dewch hogiau a gennod, ymlaen a ni! Heibio adfeilion hen fferm Cyllie a thipyn o ddringo tan i ni gyrraedd trac yn mynd i’r dde. Dyma le oedd siawns i rai cwtogi’r daith a throi am adref ac ar ôl dweud ein ffárweliau ac edrych ymlaen at eu gweld nhw eto yn y dyfodol aethon ni ymlaen i ddilyn yr afon unwaith eto. Er roedden ni’n agos iawn at yr afon roedd yr afon yn bell i ffwrdd, roedden ni’n cerdded wrth ochr y ceunant a’r afon yn bell oddi tannom yn cuddio yn y coed. Ar lwybr cul roedd rhaid i ni gerdded un ar ôl y llall, ac roedden ni mewn byd hollol wahanol i’r byd dydd Llun i ddydd Gwener arferol. Roedd pob cornel yn arwain at olygfa eang a newydd. Dim ond canran bach iawn o’r boblogaeth sydd yn cael y fraint i flasu’r fath deimlad, am hynny mae diolch i’r grŵp bychan a wnaeth gerdded yr un llwybrau 40 mlynedd yn ôl!. Mae’r afon yn fwy gweladwy erbyn hyn a hen gorlannau i’w gweld yn bell islaw ar ochr yr afon a hen fferm Dorwen i’w weld yn y pellter. Ond erbyn hyn mae pobl yn dechrau meddwl am eu cinio a dyma ni yn anelu at ben Derlwyn Isaf, erbyn hyn roedd cymylau gwyn wlân cotwm yn yr awyr yn rhoi cysgod croesawgar i ni pob hyn a hyn. Roedd yr amser wedi mynd heibio ac mi wnaeth Eirian benderfynu o achos diffyg amser a’r gwres troi yn ôl am Ystradowen. Dyma ni yn dilyn ffordd yr hen dramffordd trwy erwau o blu’r gweinydd i gyrraedd y lon garw uwchben y gwaith galch. Mewn dim o amser roedden ni’n ôl wrth y ceir, pawb llawn balchder o orffen y daith bwysig yma. Cyn y diolchiadau arferol a chawn ni roi diolch mawr i Dafydd Dafis a’r teithwyr cyntaf a wnaeth y daith yna 40 mlynedd yn ôl. Hebddyn nhw bydd ein hiaith yn wannach a’n Sadyrnau yn llawer llai pleserus a chymdeithasol. Diolch i Eirian am yr holl waith paratoi ac am rannu ei wybodaeth am yr ardal yma sydd mor agos at ei galon.
Geirfa Balchder - pride Diymhongar - humble Llecyn - a spot, place Annhebygol - unlikely Gweddillion - remains Gweithle - site (working site) Odyn calch - lime kiln Simdde dal - tall chimney Diwydiant - Industry Hysbysfwrdd - information board Adfeilion - remains Cwtogi - to cut, shorten Ceunant - ravine, gorge Oddi tannom - below us Canran bach - a small percentage Gweladwy - visible Corlan (nau) - sheep fold(s) Gwlân cotwm - cotton wool Tramffordd - tramway Erwau - acres Plu’r gweinydd - cotton grass Lon garw - rough lane Gwaith galch - limeworks